Lạng Sơn nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai
Qua 05 năm triển khai thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đã có những chuyển biến tích cực, từng bước chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, giảm nhẹ rủi ro. Hệ thống chính sách, phương án ứng phó được hoàn thiện; năng lực dự báo, cảnh báo, lực lượng, phương tiện và khả năng ứng phó tại cơ sở từng bước được củng cố, góp phần bảo đảm an toàn cho Nhân dân và hạn chế thiệt hại do thiên tai.
Thiên tai diễn biến phức tạp, thiệt hại còn lớn
Lạng Sơn là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình đồi núi chia cắt, hệ thống sông, suối, hồ chứa, đập và công trình thủy lợi phân bố rộng. Thời tiết những năm gần đây có xu hướng bất thường, cực đoan, mưa lớn có thời điểm tập trung với cường độ cao trong thời gian ngắn, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, hạ tầng và đời sống Nhân dân.
Trong giai đoạn 2021-2025, trên địa bàn tỉnh xảy ra nhiều loại hình thiên tai, chủ yếu là mưa lớn, lũ, ngập úng, sạt lở đất, dông, lốc, sét, rét đậm, rét hại, hạn hán, thiếu nước và ảnh hưởng của bão, áp thấp nhiệt đới. Một số đợt thiên tai có mức độ ảnh hưởng đáng chú ý như mưa lớn, lũ, sạt lở đất tháng 5/2022; bão số 3 (Yagi) năm 2024; bão số 10 và bão số 11 năm 2025. Qua đó cho thấy yêu cầu ngày càng cao đối với công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai trên địa bàn tỉnh.
Tổng hợp 05 năm, thiên tai làm 15 người chết, 07 người bị thương, tổng thiệt hại về tài sản khoảng hơn 4.300 tỷ đồng. Trong đó, năm 2024, ảnh hưởng của bão số 3 (Yagi) và các đợt mưa lũ sau bão làm 05 người chết, thiệt hại khoảng 1.379 tỷ đồng. Năm 2025, thiên tai làm 06 người chết, 04 người bị thương, gây thiệt hại trên 2.230 tỷ đồng.
Qua đó cho thấy, thiệt hại do thiên tai có xu hướng gia tăng về quy mô và mức độ nghiêm trọng trong những năm gần đây, đặc biệt trong năm 2024 và 2025, điều đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác phòng ngừa, dự báo, cảnh báo và tổ chức ứng phó ngay từ cơ sở.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách, chủ động phòng ngừa
Thực hiện các chủ trương của Trung ương, tỉnh Lạng Sơn đã từng bước cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch và phương án phù hợp với điều kiện thực tế. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kế hoạch số 137-KH/TU ngày 03/7/2020 thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW của Ban Bí thư; UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 150/KH-UBND ngày 03/9/2020 thực hiện Quyết định số 987/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Kế hoạch số 137-KH/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy.
Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 379/QĐ-TTg ngày 17/3/2021 phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 149/KH-UBND ngày 29/6/2022 để tổ chức thực hiện trên địa bàn tỉnh.
Giai đoạn 2023-2025, tỉnh tiếp tục ban hành các kế hoạch về nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng; bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa; thực hiện Chương trình tổng thể phòng, chống thiên tai quốc gia; nâng cao năng lực ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.
Từ cuối năm 2025 và trong năm 2026, tỉnh tiếp tục triển khai các chủ trương mới của Trung ương. Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chương trình hành động số 28-CTr/TU ngày 31/3/2026 thực hiện Kết luận số 213-KL/TW; UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 43/KH-UBND ngày 14/02/2026 về thực hiện Đề án nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng giai đoạn 2026-2030, cùng các kế hoạch, phương án có liên quan.
Hằng năm, tỉnh xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phòng, chống thiên tai, phương án ứng phó với các loại hình thiên tai theo cấp độ rủi ro, phương án sơ tán dân, bảo đảm an toàn hồ, đập, công trình thủy lợi và vùng hạ du. Công tác phòng, chống thiên tai từng bước được lồng ghép trong quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư kết cấu hạ tầng và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Củng cố trang thiết bị phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn
Lực lượng phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn từ tỉnh đến cơ sở từng bước được củng cố. Lực lượng quân sự, công an, biên phòng, các sở, ban, ngành, địa phương và lực lượng xung kích tại cơ sở được huy động theo chức năng, nhiệm vụ; trong đó lực lượng vũ trang giữ vai trò nòng cốt trong ứng phó, tìm kiếm cứu nạn, sơ tán Nhân dân và xử lý các tình huống khẩn cấp.
Phương tiện, trang thiết bị được rà soát, kiểm kê, quản lý, bảo quản và từng bước bổ sung từ nhiều nguồn. Đến năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 6.500 phao áo cứu sinh, 6.450 phao tròn cứu sinh, 300 phao bè, 40 xuồng và 155 bộ nhà bạt, cùng một số thiết bị phục vụ cứu hộ, cứu nạn khác.
Công tác thông tin, tuyên truyền về phòng, chống thiên tai được triển khai thường xuyên, bằng nhiều hình thức phù hợp với từng địa bàn và đối tượng, thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, các phương tiện thông tin đại chúng, cổng thông tin điện tử, mạng xã hội và tuyên truyền trực tiếp tại cộng đồng. Nội dung tuyên truyền tập trung vào nhận diện các loại hình thiên tai thường xảy ra trên địa bàn; hướng dẫn kỹ năng phòng tránh, ứng phó với mưa lớn, lũ, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng; kỹ năng sơ tán, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân và thực hiện phương châm “4 tại chỗ”. Trong giai đoạn 2021-2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức 22 lớp tập huấn, với khoảng 1.980 lượt người tham gia, tập trung vào nâng cao nhận thức cộng đồng, ứng phó thiên tai và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng.
Việc thực hiện phương châm “4 tại chỗ” ngày càng được chú trọng, nhất là tại những địa bàn có nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở đất, ngập úng và chia cắt giao thông. Các địa phương từng bước nâng cao khả năng chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư, hậu cần, tổ chức chỉ huy tại chỗ, sơ tán dân và cứu hộ, cứu nạn khi có tình huống xảy ra.
Tăng cường dự báo, cảnh báo và bảo đảm an toàn công trình
Trên địa bàn tỉnh hiện có 09 trạm khí tượng thủy văn thuộc mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia, gồm 03 trạm thủy văn và 06 trạm khí tượng. Hệ thống trạm quan trắc cơ bản đáp ứng yêu cầu theo dõi, thu thập số liệu khí tượng thủy văn, phục vụ công tác dự báo, cảnh báo và phòng, chống thiên tai trên địa bàn tỉnh.
Trong các đợt mưa lớn, bão, lũ, cơ quan chuyên môn thường xuyên theo dõi lượng mưa, mực nước sông, lưu lượng nước đến hồ, tình trạng an toàn hồ, đập và các khu vực có nguy cơ cao. Thông tin dự báo, cảnh báo được truyền tải đến các cơ quan, đơn vị, địa phương để chủ động triển khai các biện pháp ứng phó.
Tỉnh cũng quan tâm bảo đảm an toàn hệ thống hồ, đập và công trình thủy lợi. Toàn tỉnh có khoảng 2.361 công trình thủy lợi, trong đó 174 hồ chứa. Hồ Bản Lải là hồ chứa lớn, có dung tích khoảng 155,9 triệu m³, giữ vai trò quan trọng trong điều tiết dòng chảy trên lưu vực sông Kỳ Cùng. Công tác kiểm tra, đánh giá an toàn công trình, rà soát các điểm xung yếu và chuẩn bị phương án ứng phó sự cố được chú trọng, nhất là trước mùa mưa lũ. Đối với hệ thống cơ sở hạ tầng, các ngành, địa phương đã quan tâm bảo đảm an toàn giao thông, điện, trường học, cơ sở y tế, khu dân cư và các công trình thiết yếu trước thiên tai…
Qua 05 năm thực hiện Chiến lược, công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn tỉnh đã có chuyển biến theo hướng chủ động phòng ngừa, nâng cao khả năng ứng phó tại cơ sở và giảm thiểu thiệt hại. Việc tiếp tục củng cố lực lượng, hoàn thiện phương án, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sẽ góp phần bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân, ổn định đời sống và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh./.
Bích Diệp
